Bazı insanlar vardır, isimleri zikredildiğinde zihnimizde sadece bir yüz değil, bir devrin kapıları aralanır. Bugün o kapıların anahtarını elinde tutan, arşivlerin tozunu dumanına katarak bize "bizim hikâyemizi" anlatan İlber Ortaylı’ya veda etmenin ağırlığını yaşıyoruz. O, sadece bir tarih profesörü değildi; o, Türkiye’nin son elli yılına damga vurmuş bir kültür muhafızı, bir dil üstadı ve her şeyden önemlisi, toplumun geniş kesimlerine "okuma ve merak etme" iştahı aşılayan bir mürebbi idi. Bir İmparatorluk Bakiyesi, Bir Cumhuriyet Bilgesi İlber Hoca’nın en büyük başarısı, kopuk görünen halkaları birleştirmesindeydi. O, Osmanlı’nın saray adabını, Cumhuriyet’in modern hedeflerini ve Avrupa’nın entelektüel derinliğini tek bir bünyede birleştirmişti. Onun ağzından çıkan bir cümle; bizi bir an Viyana kapılarına götürür, bir an sonra Topkapı Sarayı’nın harem dairesinde dolaştırır ve nihayetinde Ankara’nın bozkırında kurulan genç Cumhuriyet’in heyecanına bağlardı. "Lisan Bilmeyen Tarih Yapamaz" Onun o tavizsiz duruşunun temelinde devasa bir birikim yatıyordu. Birçok dil bilmesi, ona tarihe sadece içeriden değil, dışarıdan da bakma yetisi kazandırmıştı. Gençlere her fırsatta "Lisan öğrenin, dünyayı gezin" diye seslenirken aslında bir vizyon çiziyordu: Kendi kabuğuna çekilmiş bir tarihçilik değil, dünyayla konuşan bir entelektüel kimlik. "Tarih okumak, bir insanın kendi hayatı dışında binlerce hayat yaşamasıdır." Onun için tarih, sadece savaş meydanlarından ibaret değildi. O; bir şehrin kanalizasyon sisteminden, bir hanımefendinin yelpazesine, bir devlet adamının içtiği kahveye kadar her detayı tarihin asli unsuru kabul ederdi. Bu yüzden onun programları ve yazıları, akademik bir makaleden ziyade, izleyicisini/okurunu içine çeken bir zaman makinesi gibiydi. "Cahilliğe" Karşı Açılan Savaş Popüler kültürün onu "capslere" konu eden o meşhur "cahil" çıkışları, aslında toplumun sığlaşmasına karşı verilmiş entelektüel bir tepkiydi. O, bilginin ucuzlatılmasına, tarihin çarpıtılmasına ve sığ sloganlara hapsedilmesine asla müsaade etmedi. Sert üslubunun altında, bu ülkenin insanına duyduğu derin bir sevgi ve "daha iyisini hak ediyoruz" inancı yatıyordu. Geride Kalan Miras İlber Ortaylı’nın gidişiyle Türkiye, kütüphanelerinde yankılanan o gür sesi, televizyon ekranlarındaki o müstehzi gülümsemeyi ve her daim doğruyu söyleyen o keskin dili çok arayacak. Ancak o, görevini fazlasıyla yaptı. Bize: Arşivlerin sessizliğini dinlemeyi, Şehirlerin ruhuna dokunmayı, Ve ne olursa olsun "okumayı" miras bıraktı. Huzur içinde uyu hocam. Senin "yaşayan kütüphanen" artık bizim zihinlerimizde, yazdığın her satırda ve yetiştirdiğin her öğrencide yaşamaya devam edecek. Bu ülke, seni ve bize kattığın o geniş ufku asla unutmayacak.