Neden Aynı Hataları Tekrarlarız? Beynin Öğrenme Mekanizması Açıklandı

Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Psikiyatri Uzmanı Gül Eryılmaz, insanların neden aynı hataları tekrar tekrar yaptığını ve bu durumun beynin işleyişiyle nasıl bağlantılı olduğunu anlattı. Eryılmaz’a göre, hatalardan ders çıkarabilmek yalnızca bilgiyle değil, beynin kendini güvende hissetmesiyle mümkün oluyor. Günümüzde bilgiye ulaşmanın son derece kolaylaştığını belirten Prof. Dr. Eryılmaz, asıl meselenin bilgiyi pratiğe dökebilmek olduğuna dikkat çekti. “Bilmek hâlâ çok kıymetli ancak bildiğini hayata geçirebilmek artık çok daha değerli. Buna rağmen çoğu insan aynı hataları tekrar ediyor. ‘Bir daha yapmayacağım’ diyoruz ama benzer durumlarda yine aynı davranışı sergiliyoruz. Oysa hatalardan ders çıkarmak hayati bir beceridir” dedi. Prof. Dr. Eryılmaz, bu durumun temelinde beynin tehdit algısının yattığını vurguladı. Hataları analiz eden ve öğrenmeden sorumlu yapının beyin korteksi olduğunu belirten Eryılmaz, “Korteks öğrenen beyindir. Ancak beyin bir durumu tehdit olarak algıladığında, duygusal beyin hızla devreye girer ve öğrenen beynin devresi kapanır. Bu durumda stres hormonları, özellikle kortizol salgılanır ve öğrenme daha da zorlaşır. Yani kişi tam da ders çıkarılması gereken anda öğrenmeye kapalı hâle gelir” diye konuştu. Araştırmaların, psikolojik güvenliğin olduğu ortamlarda insanların hatalardan daha fazla ders çıkarabildiğini gösterdiğini ifade eden Eryılmaz, hata yapmanın cezalandırılacağı ya da eleştirileceği düşüncesinin beyin tarafından tehdit olarak algılandığını söyledi. Bu durumun öğrenmeyi ciddi biçimde azalttığını belirtti. Bazı hataların arkasında karşılanmamış psikolojik ihtiyaçlar olduğunu da dile getiren Prof. Dr. Eryılmaz, çocuklukta yaşanan deneyimlerin yetişkinlikteki davranış döngülerini etkilediğini vurguladı. “Sevilme, değer görme, fark edilme gibi ihtiyaçlar karşılanmadığında kişi aynı hataları tekrar eder. Özür diler, söz verir ama davranış değişmez. Çünkü sorun davranışta değil, alttaki ihtiyaçtadır” dedi. Her hatanın olumsuz olmadığını da belirten Eryılmaz, bazı hataların içsel bir dönüşümün göstergesi olabileceğini ifade etti. Daha önce rahatsız etmeyen bir durumun suçluluk ya da pişmanlık yaratmasının, farkındalığın arttığını gösterdiğini söyledi. Hatalardan ders çıkarabilmek için beynin doğru koşullara ihtiyaç duyduğunu vurgulayan Prof. Dr. Gül Eryılmaz, en basit ama etkili adımın nefes almak olduğunu belirtti. Derin nefesin tehdit algısını azalttığını, öğrenme devresini yeniden açtığını ifade eden Eryılmaz; uyku, yürüyüş, topraklama ve şefkatli iç konuşmanın da öğrenmeyi desteklediğini söyledi. “Hatalardan ders çıkarmak; güvenli ilişkilerden, şefkatten ve kendini yenileyebilmekten geçer” diyen Eryılmaz, beynin bu kapasiteye zaten sahip olduğunu, önemli olanın doğru ortamı oluşturmak olduğunu vurguladı.