Dijital Yalnızlık Uyarısı: Parasosyal Bağlar Ruh Sağlığını Zorluyor

Dijital çağda iletişim kanalları her zamankinden daha erişilebilir hale gelirken, uzmanlara göre insanların gerçek yakınlık ve karşılıklı bağ kurma becerileri giderek zayıflıyor. Üsküdar Üniversitesi NPİSTANBUL Hastanesi Klinik Psikolog Yasemin Yalçın, sosyal medya, ekranlar ve yapay zekâ aracılığıyla kurulan tek taraflı ilişkilerin, yani “parasosyal bağların”, insan psikolojisi ve bedeni üzerinde ciddi etkiler yarattığına dikkat çekiyor. Yalçın’a göre parasosyal ilişkiler, kişinin bir ekran figürü, sosyal medya içerik üreticisi ya da yapay zekâ ile kurduğu, karşılıklılık içermeyen ama duygusal yakınlık hissi yaratan bağlar olarak tanımlanıyor. Bu ilişkiler güvenli, kontrol edilebilir ve reddedilme riski taşımadığı için birçok insan tarafından bilinçsizce tercih ediliyor. Ancak bu tür bağlar, gerçek ilişkilerin sağladığı temas, duygusal karşılık ve birlikte regülasyon gibi hayati unsurları barındırmıyor. Uzmanlara göre insan psikolojisi yalnızca güvende hissetmekle değil, karşılıklı etkileşimle gelişiyor. Gerçek ilişkilerde göz teması, ses tonu, dokunma ve duygusal paylaşım gibi unsurlar sinir sistemini dengeliyor. Parasosyal bağlarda ise bu canlı ve çift yönlü uyarım bulunmadığı için kişi birine “bağlı” hissetse bile derin bir yakınlık ve doyum yaşayamayabiliyor. Yalçın, uzun süre gerçek ilişkilerden uzak kalmanın zihinsel ve duygusal düzeyde bir durgunluğa yol açabileceğini belirtiyor. Hayata karşı isteksizlik, karar vermekte zorlanma, erteleme davranışları ve içsel boşluk hissi bu sürecin sık görülen belirtileri arasında yer alıyor. Kişi bir yandan bir şeye bağlı hissederken, aynı anda yoğun bir yalnızlık yaşayabiliyor. Zamanla gerçek ilişkiler yorucu, talepkâr ve riskli algılanmaya başlıyor; izlemek, takip etmek ve mesafede kalmak daha güvenli geliyor. Bu durum sadece ruhsal değil, bedensel belirtilerle de kendini gösterebiliyor. Duygular ifade edilemediğinde ya da gerçek bir ilişki içinde yaşanamadığında beden devreye giriyor. Açıklanamayan ağrılar, kronik yorgunluk, sindirim sorunları, kas gerginliği, çarpıntı ve nefes darlığı gibi psikosomatik belirtiler artabiliyor. Uzmanlar, bunun sinir sisteminin yeterli canlı temas ve duygusal karşılık alamamasından kaynaklandığını ifade ediyor. Yapay zekâ ile kurulan bağların da bu tabloyu daha karmaşık hale getirdiğini belirten Yalçın, yargılamayan, her zaman ulaşılabilir ve kırıcı olmayan dijital etkileşimlerin insanlara geçici bir rahatlama sunduğunu söylüyor. Ancak kalıcı denge ve psikolojik iyilik hâlinin yalnızca gerçek, karşılıklı ilişkilerle mümkün olduğunun altını çiziyor. İnsan zihni ve bedeni, ancak başka bir canlıyla temas ederek ve karşılık bularak sağlıklı biçimde var olabiliyor.