Gen Haritası Çağı Başlıyor: Sağlıkta Kişiye Özel Dönem

Genetik testler ve yapay zekâ teknolojilerinin sağlık alanında köklü bir dönüşüm yarattığını belirten uzmanlar, yakın gelecekte genetik testlerin herkesin sağlık yol haritasının standart bir parçası hâline geleceğini ifade ediyor. Bu dönüşümün erken tanı, önleyici sağlık hizmetleri ve kişiye özel tedavi yaklaşımlarını yeniden şekillendirdiği vurgulanıyor. Üsküdar Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Moleküler Biyoloji ve Genetik (İngilizce) Bölümü öğretim üyesi Sevim Işık, genetik testler, yapay zekâ ve kişiselleştirilmiş tıp uygulamalarının sağlık alanında açtığı yeni döneme ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Gen haritası ya da genetik profilin, bireyin DNA’sında yer alan genetik çeşitliliklerin, mutasyonların ve biyolojik özelliklerin ayrıntılı bir analizi olduğunu belirten Prof. Dr. Işık, bu alanda en sık kullanılan yöntemlerin WES (Tüm Ekzom Dizileme) ve WGS (Tüm Genom Dizileme) olduğunu söyledi. WES’in hastalıkların büyük bölümünden sorumlu protein kodlayan bölgeleri incelediğini, WGS’in ise anne ve babadan alınan tüm kalıtsal bilginin detaylı biçimde taranmasını sağladığını aktardı. Bu analizlerin genellikle kan, tükürük ya da yanak içi sürüntü örneklerinden elde edilen DNA üzerinden yapıldığını ifade eden Işık, genetik profil analizlerinin bireyin hastalıklara yatkınlığını, metabolizma özelliklerini ve ilaçlara vereceği yanıtı ortaya koyduğunu vurguladı. Ayrıca genetik testlerin yalnızca kalıtsal hastalıklar için değil, çevresel faktörlerle etkileşim hâlinde gelişen karmaşık hastalıkların anlaşılmasında da önemli ipuçları sunduğunu belirtti. Yapay Zekâ, Kişisel Sağlık Asistanına Dönüşüyor Yapay zekânın büyük genetik veri setlerini analiz etmede insan kapasitesinin çok ötesinde bir güç sunduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Işık, gelişmiş algoritmalar sayesinde diyabetten Alzheimer’a, kanserden kalp-damar hastalıklarına kadar birçok alanda genetik risk skorlarının hesaplanabildiğini söyledi. Yapay zekânın, ilaçlara direnç gelişimini öngörebildiğini ve tümörlerin gelecekteki davranışlarına dair modeller üretebildiğini belirtti. Yakın gelecekte yapay zekânın, bireyin genetik haritasını temel alan bir “kişisel sağlık asistanı” gibi çalışacağını ifade eden Işık, bu sayede hastalıkların erken teşhis edilebileceğini ve tedavilerin tamamen kişiye özel şekilde planlanabileceğini dile getirdi. Genetik test sonuçlarının artık yalnızca bir rapor olmaktan çıktığını vurgulayan Prof. Dr. Işık, talasemi ve kistik fibrozis gibi kalıtsal hastalıkların taşıyıcılığının saptanmasının aile planlamasında önemli bir öngörü sağladığını belirtti. Uzmanlar, genetik testler ve yapay zekânın birleşimiyle önleyici sağlık anlayışının önümüzdeki yıllarda sağlık sisteminin temel taşlarından biri olacağını ifade ediyor.