Çanakkale’de 86 Bin Yıllık Sır DNA ile Çözülecek

Çanakkale’nin Çan ilçesine bağlı Bahadırlı köyünde bulunan İnkaya Mağarası’nda 2026 yılı kazı çalışmaları başladı. Paleolitik Çağ’a ait insan yaşamının 86 bin yıl öncesine kadar uzandığı mağarada bu yıl bilimsel çalışmaların kapsamı genişletilecek. Kazı alanından alınacak sediman, yani toprak ve çökelti örnekleri üzerinde çevresel DNA (e-DNA) analizi gerçekleştirilecek. Çalışmayla mağarada doğrudan organik kalıntı bulunamasa dahi geçmişte bölgede yaşamış insan, hayvan, bitki ve mikroorganizmalara ilişkin moleküler izlere ulaşılması hedefleniyor. 10 Yılda 43 Bine Yakın Yontma Taş Bulundu İnkaya Mağarası, 2016 yılında gerçekleştirilen yüzey araştırmaları sırasında tespit edildi. Mağaradaki kazılar 2017 yılında Çanakkale Müze Müdürlüğü başkanlığında başladı ve 2021 yılında Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsüne dönüştürüldü. 2026 yılıyla birlikte 10'uncu sezonuna ulaşan kazılar, Kültür ve Turizm Bakanlığının izin ve destekleriyle Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Özer başkanlığındaki 25 kişilik ekip tarafından yürütülüyor. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda çakmaktaşı ve bazalttan üretilmiş yongalar, dilgiler, kazıyıcılar, uçlar, çentikli ve dişlemeli aletler, çekirdekler ve vurgaçların da aralarında bulunduğu 43 bine yakın yontma taş ortaya çıkarıldı. Organik Kalıntı Yok, İzleri Toprakta Aranacak Mağarada çok sayıda yontma taş bulunmasına karşın bugüne kadar insan, hayvan veya bitkiye ait organik kalıntılara rastlanmadı. Bu nedenle araştırmacılar bu kez mağaranın farklı noktalarından sediman örnekleri alarak geçmiş yaşamın izlerini DNA üzerinden araştıracak. Çalışma, Ankara Üniversitesi bünyesindeki Evrimsel Genetik Laboratuvarı ile Agrigenomics Hub Hayvan ve Bitki Genomik Araştırmaları İnovasyon Merkezi iş birliğinde gerçekleştirilecek. Sediman içerisinde korunmuş olabilecek bitki, hayvan ve mikroorganizmalara ait DNA izlerinin analiz edilmesiyle İnkaya Mağarası ve çevresinin geçmişteki ekosisteminin ortaya çıkarılması amaçlanıyor. 86 Bin Yıl Öncesine Uzanan İnsan Yaşamı İnkaya Mağarası’ndaki tabakalarda yapılan çalışmalar, insan yaşamına ilişkin izleri yaklaşık 86 bin yıl öncesine kadar götürüyor. Kazı ekibi, Paleolitik Çağ insanlarının mağarayı binlerce yıl boyunca kullandığına ilişkin bulgular üzerinde çalışmalarını sürdürüyor. Gelecek dönemlerde iskelet kalıntılarına ulaşılması da araştırmanın önemli hedefleri arasında bulunuyor. Yontma taşlar ve diğer arkeolojik buluntularla birlikte elde edilecek yeni veriler sayesinde dönem insanlarının davranışları, yaşam biçimleri, beslenme alışkanlıkları ve mağarayı nasıl kullandıklarına ilişkin daha ayrıntılı bilgilere ulaşılması amaçlanıyor. Mağaranın Kapanan Girişi de Ortaya Çıkarılıyor 2026 yılı kazıları mağaranın en az üç farklı bölümünde sürdürülüyor. Çalışmaların önemli bölümü ana mağaranın batısında bulunan ve geçmişte üretim alanı olarak kullanıldığı değerlendirilen bölümde yoğunlaşıyor. Kalınlığı 3,5 metreyi aşan dolgunun bulunduğu alandaki derinleştirme çalışmaları sırasında, zaman içinde biriken toprak nedeniyle kapanan batı girişinin de açılmasına başlandı. Çalışma alanlarının genişletilmesiyle mağara içerisindeki bozulmamış katmanlarda ilk kez kazı yapılması planlanıyor. Kazıların yanı sıra çevre düzenlemesi yapılması ve ziyaretçiler için bilgilendirme panolarının yerleştirilmesi de 2026 yılı programında yer alıyor.